Çatışmanıñ aldını almaq mümkün

11.05.20160:19

Qırımda çatışmalar neden daa çoq peyda ola? Mında tartışmanı öz menfaatları içün qullanmağa tırışmağan küçler, gruppalar olmağanı köz ögüne ketirmek bile ağır. Añlaşıla ki, er bir gruppa öz tarafdarlarını kötermek içün olarnı kimge qarşı kötergeniniñ qayd etmelidir. Memleketimizdeki demokratiya mühiti ve söz serbestligi şaraitlerinde ‘duşmanlıq tilini’ işletilmesi yeterlidir. Tartışmanıñ ilk qurbanı- eki taraf arasında işançtır. Etnik tartışmalarınıñ tecribesinden añlaşıla ki, barışıqtan cenkke ğayet yengil keçile. ‘Telüke vaqtında özüni nasıl alıp barmaq kerekliginiñ’ stereotipleri artıq azırlanılğan, olar kütleviy haber vastaları yardımınen yaratıla.

Tecribemiz köstere ki, dialog, yani qonuşmağa ve diñlemege bilmek ğayet emiyetlidir. Qırımda ise bu zaten yoq. İnsanlar öz mevamlarını qorçalamağa, öz noqta-i nazarlarında israrlı olmağa azırlar, amma öz hatalarını tanımazlar. Bu pek yaramay.

 

Amma musbet areketler de bar. Er vaqıt stress alında yaşamağa olmaz. Qırım cemaatı ‘bölüngen cemaattır’. O er vaqıt öz statuslarını, yerini tasdiqlamaq kerek. Eñ esası- ne yetişmegenini duymaq, añlamaqtır. Dialog yetişmese, demek dialognı inkişaf etmeli. Umumiy bir meydanlar yetişmese, demek umumiy meydanlar aqqında laf yürsetmeli. Bir vaqıtları Bosniyada bir araştırma yapqanlar ve şuna diqqat etkenler ki, insanlar öz gruppalarında öz proplemlerini muzakere eter, amma diger gruppa vekillerinen bu meselelerini muzakere etmege azır degiller. Bunıñ sebebini sorağanda olar ‘aytsaq, canları ağırar’ dep cevap berdiler. Bu vaziyet Qırımdaki vaziyetke pek oşay. Er kesni qasevetlendirgen suallerni muzakere etilmemesi, munasebet qurulmaması tartışma mühitini saqlay. Misal olaraq topraq meselesini, til problemlerini muzakere etmege mümkün olsaydı, tartışmanıñ kerginligi zayıflaşır edi.

İgor Semivolos, Yaqınşarq araştırmalar Merkeziniñ icra müdiri.