Yanukoviç Qırımnı ölüm telükesi altında qaldırdı

11.05.20160:19

Şimdi Qırımda er vaqıt bulunmasam da, amma Maydanda yanğan köpçeklerniñ tütüni ve er kün bu mevzuda peydan olğan “şeñ resimçikler”den Qırım içün facia olacaq faaliyetler aqqında haberni körmeyip qaldım!

Maydanda olıp keçkenler vaqialar tessadüf ya da Qırımdaki vaqialardan diqqatnı çekmek içün mahsus teşkil etilgen “tedbir”, şimdi aytmağa ağır. Ukrainler prezident memuriyetini basqanda, prezidentniñ özü Pekinde ukrain-çin biznes-forumda buluna edi. Bu tedbirniñ esas noqtası – Qırımda terensuvlu mega-portnıñ qurulması aqqında ukrain “Kiyevgidroinvest” ve çin BICIM kompaniyaları arasında imzalanğan memorandumdır.

Bir taraftan, facia aqqında bağırmaq içün, yaramay bir şey yoq kibi körünir, amma bu añlaşmağa terence baqılsa, añlaşıla ki, Yanukoviç Qırımnıñ ğarp kurortlarına yolnı qapattı.

Ukrain akimiytei bu leyhanı izaatlamadı, amma “qum oligarhı” ve aynı vaqıtta “Kiyevgidroinvest”niñ müdiri Aleksey Mazükniñ bazı bildirgen malümatlarından bir türlü olasıñ.

Saq balneologik kurortından uzaq olmağan bir yerde Qıtay yatırımcıları büyükten-büyük port qazmağa isteyler. 25 metr terenliginde akvatoriya topraqta qazılıp, Qırıp çölleriniñ içine kirecek. Suniy liman okean teren dalğan gemiler içün kelişecek. Ondan da ağyrı, gemilerniñ keçmeleri içün, 9 kilometr uzunlığında deñiz kanalını qazmaq kerek.

Yalıda sıranen yük terminalları ve esas obyekt – 20 mln. tonnalıq boğday anbarı peyda olurlar. Qurucılıq işleri endi bu yıl başlanacaqlar. Leyhanıñ $3 milliardlıq birinci qısmını 4-5 yıl içinde bitirmege planlaştıralar.

Resmiy malümatqa köre, port tek boğdaynen çalışmacaq, port yanındaki maşina ve donatma zavodlarnıñ malları da ondan keçecek eken. Amma öyle zavodlar yoq, ve olacaqları da şübelidir. Qıtay ise öz halqı içün mından boğday ve mısırboğdaynı çıqarıp, Qırım ve Ukrainanıñ cenüp vilâyetlerini öz “anbarı”na çevirecek. Daa doğrusı, öz aşayt malları müstemlekesine.

— Port qırımdan boğdaynı çıqarmaq içün qurula, çinlilerge boğday ve mısır boğday asramaq içün, 160 biñ gektar topraq uzun müddetli kirağa berilecek, — qayd ete belli Qırım siyasetşınası Sergey Kiselöv. “Kiracılar”nıñ aytqanlarına köre, bu topraqlardan 8 mln tonna toplacaq ekenler.

Amma bütün Qırımda eñ bereketli yılları bile 2 mln tonnağa yaqın boğday toplay ediler. 2 milliondan 8 millionğa çıqmaq içün, tek suvaruv degil, tonnalarnen himiya kübrelerni tökmek kerek olacaq. Bütün kiralı topraqlarda öyle yapalar. Neticede topraqlarımıznı zayıflatıp, boşatacaqlar. Tabiat deñişecek, yer tübündeki suvlar zeerlenecek ve il. Müstemleke boğday portı kurortlarımıznı yoq etecek…

— Teñeştirmek içün – sabıq sovet “Donuzlav” arbiy-deñiz bazasında 12 metrlik kanal qazılğan edi. Onı daima qumdan temizleyler. Qum ise deñizden “kelip”, millionlar tonnalarnen toplana. 25 metrlik kanal bütün ğarbiy yalıdan qumnı özüne “çeker”. Birinci zarar köreceklerden meşur Kezlev olacaq, altın qumlu yalısı tek hatıralarda qalacaq, — saya SNG ülkeleri İnstitutınıñ filial müdiriniñ muavini Oleg Radivilov.

Daa yaqında akimiyet Saq ve Kezlev arasında “Ukraina Antaliyasını” quracaqlarını ilân etken ediler. (Kezlev yanında ekinci Las-Vegas qurulacağını şahsen özüm eşitip, bazı eskizlerni körgen edim).

“Maña köre, bu ğayeni aqıldan silmek mümkün, — izaatlay O.Radivilov. – Ava aqqında aytmasam da olur, 140 million tonna yükni keçirgende, er bir konteynerden bir toz danesi tüşse bile, atmosferanen ne olacaq?! Ondan da ğayrı, bir qaç yañı demiryol pıtağınıñ qurulması közde tutula – vagonlar doğrudan-doğru Saqtan Aqmescitke ve Canköyge ketecekler”.

Çin qurucılıqqa qarşı Qırım ekolog-alimleri çıqtılar. Er angi teren qazmalar Kalamit körfezi ve Ğarp Qırımınıñ bütün qum yalısını yoq eterler. Mındaki yalı, Donuzlav gölünden qum alınğanı içün, endi büyük zarar köreler.

QMC baş naziri Anatoliy Mogilövğa açıq muracaat ile “Ekologiya i Mir” assotsiatsiyanıñ yolbaşçısı, professor Viktor Tarasenko ve bir sıra zenaatdaşları çıqışta bulundılar.

“Ne yatırımcı, ne leyhanı işletkenlerniñ büyük port obyektleri qurulmasında tecribeleri yoq. Tecribe olmağanını saylanılğan yer köstere”, — aytıla muracaatta.

Ekologlarnıñ saqınuvlarını Mogilöv de tasdiqladı. “Port quracaq kompaniya şimdi Panama kanalına parallel kanal qurmaqta”, — tarif etti o, dekabr ayında Qırım nazirleri şurasınıñ toplaşuvında.

Atlantika ve Tihiy okean (Tınç okean) arasındaki kanal qurucılığınıñ yatırımcısı – Qıtay telekommunikatsiya magnatı Van Tszin. Port obyektler qurucılığında tecribesi, ebet, yoq. “Panama kanalı-2” ise unikal Nikaragua gölünden keçecek – ve dünya ekologik cemaatçılığı Latin Amerikanıñ eñ büyük tuzsız gölüniñ tezden ğayıp olacağında emindir.

Amma bu daa soñu degil!

Saq rayondaki topraqlardan ğayrı, çinlilerge Qamış körfezi ve Aqyar balıq portını berecek olalar. “Novıy region” agentliginen sübette siyasetşınas Andrey Nikiforov topraqlarımızda çin tarafınıñ kârlarını añlamağa tırışa:

— Yüklerni Qıtaydan Qırım portlarına ketirmek içün, uzun transkontinental deñiz yolunı, soñra tar Bosfor ve Dardanellanı keçmek kerek. Onıñ içün böyle büyük bazanıñ Aq deñiz yalısında yapılması daa da faydalı olur edi. Ondan da ğayrı, añlaşmanıñ başqa sebepleri de bardır, olar ilân etilgen maqsadlarnen bir olmaya bilirler. Böyle kibi leyhalar yek iqtisadiy hususiyetlerni taşımaylar”.

Aşayt mallar yerine Çetel işbirlik boyunca Qıtay milliy korporatsiyası suvaruv sistemasını ğayrıdan qurmağa vade ete. Bu topraqlar formal şekilde devletniñ mülküdir, amma çin halqı içün boğday ve mısırboğday asramaq içün qullanacaqlar.

Qırım vitse-premyeri Temirgaliyevniñ aytqanına köre, “çin tarafı eki printsipial şartnen razı oldı – topraq Ukraina devletiniñ mülküdir ve yerli işçiler”. Qırımlılarğa yañı iş yerlerni vade eteler. Amma bu işlerni kim yapar? Şimdi topraq işleri az becerilse de, köyde çalışacaq adam yoq. Qırımda öz küçünen boğday saçıla. Amma cıyılğanda, öz kombaynlernen türkler keleler.

Topraqnı alıp, çinliler özleri onı saçıp, özleri baqacaqlar. Ukraina toprağı olsa da, çinlilerge bu yerde ekinci vatan yapmasına iç bir mania yoq. Ve olarnı evge yollamağa kimniñ küçü yetecek?

Qırım topraqları çinler planlaştırğanları qadar boğday beremez. Qalğanını Dnepropetrovsk, Herson, Kirovograd vilâyetlerinde alırlar. Bu ise Ukraina topraqlarınıñ 1/10’dır.

Kiranıñ minimal müddeti 50 yıl. Soñra soñsuzlıqqa qadar. Dnepropetrovsk vilâyetiniñ birinci 100 biñ gektar içün añlaşmanı Sintszân istisal-qurucılıq korpusı imzaladı. Şartlardan biri – kiralı topraqlarda çin brigadaları çalışacaqlar. Korpus işçilerniñ umumiy sayısı 2.5 mln insan olıp, Qıtay Halq azatlığı ordusı tarafından teşkil etilgen.

Ğaliba, aynı “suvarma mutehassıslar”ı Qırımda ve boğday mega-portta yerleşmege azırlanalar – bu daa soñu degil… Belki, onıñ içün ukrain akimiyeti bu leyhanı izaatlamay. Prezident portalında memorandum aqqında malümat yoq.

Sergey ZLATOV