Yañı Köyniñ cemaat parasına alınğan umumiy evi

11.05.20160:19

Köy sakinleri öz meselelerini öz paralarına çezeler

Biraz eyecanlanıp, öz işi, öz cemaatınıñ ayatı ve problemleri aqqında bizge tarif etmege tırışa edi. Amma uzun degil edi, çünki Şemsunur Mambedaliyevağa köre, onıñ işi bizim içün meraqlı ve emiyetli degil. Lâkin bizim çoq suallerimizge cevap berilgende, Aqmescit rayonınıñ Yañı Köyü aqqında meraqlı ikâye eşittik.

Umumiy ev

Köyniñ yerli meclisi (onıñ başında Şemsunur Mambedaliyeva 8 yıl devamında turmaqta) çoqusı problemlerni öz imkânlarınen çeze bildi. 2013 senesiniñ eñ müim qazançlardan – cami yerine ibadetler ve diniy-medeniy tedbirler içün qullanılğan ev alınmasıdır.


“Ev alınması programmamızğa çoqtan qoyulğan edi. Cami qurulğance, insanlar bu evde ibadetlerini yapa bileler. Paranı çoq yıllar devamında toplay edik”, — tarif ete Şemsunur-hanım.

Para toplav programması köyde 20 yıldan ziyade çalışa. Bu anane Yañı Köyde qırımtatar aileleri sürgünlikten mında qayta başlağanda peyda oldı.

1989 senesi köyge yigirmiden ziyade aile köçip keldi. Birinciden, tuvğan topraqlarında tanışuv aqşamını teşkil ettiler.

“Qoy soydıq, çalğıcılarnı davet ettik ve aqşamnı şeñ keçirdik. Rus ealisi qırımtatarlarnıñ muabbetligine şaşa edi”, — paylaşa Şemsunur-hanım.

Aqşamğa azırlanğanda, beraber para toplamaq qararına keldik. Ondan soñ cemaat meselelerini öz küçümiznen çezmek ananege çevirildi. Para toplanılması ve masraf etilmesi içün mesuliyetli olğan insannı tayinledik. 1999 senesi toplaşuvda er bir aileden yılda 12-şer grn toplamaq qararına keldik, 2005-ten 2010-ğa qadar – 25-şer grn, ondan soñ – 50-şer grn. İstegenler, ebet, qoşma para da bere bileler.

Bunınen beraber, Şemsunur hanımnıñ aytqanına köre, köy sakinleri buna yahşı baqalar, atta alıştılar. Çoqusı añlaylar ki, yerli meclisniñ başqa taraftan keliri yoq.

Yañı Köyde cami olmağanı içün, qırımtatarlar çoq yıl devamında namazlar, bayramlar, toplaşuvlar içün bina kirağa tuta ediler. Aynı evni keçken seneniñ soñunda “Yañı köy” müsülman din cemiyeti satıp aldı.

Toplanğan parağa tek evni satıp almaq degil de, bu evge gaz, elektroenergiya keçirmek, tamir işlerni yapmaq imkânı oldı. Köy kitaphanesi olğan bina 1962 senesi qurulğandır ve bugünki alı viranedir. Evge suv keçirmek, azbarını abadanlaştırmaq, qora qurmaq planları bar. Yerli mecliste kerekli masraflarnıñ cedveli azırlanğan soñ, para toplanılması teşkil etilecek. Yañı Köy şurasınıñ başı Aşot Haleyan da qurucılıq malzemelernen yardım etmege söz berdi. Şimdi ise köy sakinleri işni öz küçünen başlamaq isteyler, ileride sponsor yardımı peyda olacağını ümüt eteler.

“Bütün bularnı yapmaq içün tek toplanğan öz paramız yetmez. Bizni eşitkenlerge yardım ricasınen muracaat etemiz”, — yerli cemaatnıñ fikrini bildirdi Şemsunur hanım.

Yañı köy – küçük yer, ealisiniñ cami körmek ümüti olsa bile, öz küçünen onı yapamazlar. Lâkin cami qurulması içün topraq bar. Topraq köy şurası tarafından 1999 senesi berilgen edi. “Yañı Köy” müsülman cemiyeti qurucılıq içün kerekli vesiqalarnı azırlap, Qırım müftiligine teslim etti.

Bala bağçası bizni qurtaracaq

Qırımtatar tilinde tasil meselesi köyde ağırdır. Köyde 106 qırımtatar qorantası ya da 700 qırımtatar yaşamaqta, köy ealisiniñ 30%. Mektepte 200 talebeden 54 – qırımtatar, onıñ içün milliy sınıf açmaq içün talebeler sayısı yeterli degildir.

Ana-babalar ve yerli meclis mektepte qırımtatar tiliniñ fakultativ olaraq berilmesinen razı degiller.

“Bu, tabi ki, yeterli degil, hususan, qırımtatar derslerniñ soñki sırağa qoyulmasını köz ögüne alsaq”, — dey Şemsunur Mambedaliyeva.

Lâkin yerli meclisniñ mektep memuriyetine yapqan muracaatlarına menfiy cevap bereler – Tasil nazirliginiñ qararlarına qarşı çıqıp olamay ekenler.

Köy sakinleriniñ daa bir ağır meselesi – bala bağçasınıñ olmaması, amma eski bala bağçasınıñ binası köyde bar. Lâkin saipleri bir-biri artından deñişken soñ, bina baqımsız qaldı.

“Köy şurası binanı qaytarmaq ricasınen muracaat etse de, cevapsız qala”, — dey yerli meclisniñ başı.

Köyde ise 12 çoq balalı qırımtatar ailesi bar. Çaresizlikten balalarnı qomşu köyge taşıylar, amma anda da kerekli sayıda yer yoq.

“Köy sakinlerimizni daa çoq bala doğurmağa çağırğanda, olar bizge bala bağçası meselesini hatırlatalar”, -dey Şemsunur hanım.


Baba ve balalar

Şemsunur hanım nesiller arasındaki qaviy bağnı da qayd ete. Köyde aqsaqallar keñeşi bar, olarnıñ başında Ramis-ağa Miyedin tura. Yerli meclis daima aqsaqallarnen aqıl tanışa. Qartlarımız daima Cuma namazında körüşip, meselelerimizni muzakere eteler, yañı teklifler ve ğayelernen kirseteler. Er bir toplaşuvda aqsaqallarğa söz berile. Olar daima yerli cemaatnıñ işine yaşlarnı da çağıralar, celp eteler.

“Çağıruvlarınıñ neticeleri endi bar. İşimiznen meraqlanğan yaşlarnıñ sayısı yıl-yıldan arta”, — dey Şemsunur hanım.

Yerli meclis sıq-sıq köyde bayramlar, çeşit tedbirler teşkil ete.Bu işke de yaşlarnı celp etmege tırışalar.

“Olarnıñ maneviy iştirak etkenlerine ihtiyacımız bar, milliy meselelerge suvmasınlar dep, beraber çalışamız”, — dey reis.

“Saat 16-da olmazmı? Biz aylıq turup saçamız”

Yerli meclis yolbaşçısınıñ aytqanına köre, Yañı Köyde yaşağan qırımtatarlar pek faal ve muabbetler. Olarnıñ çoqusı köy hocalığınen oğraşa – aylıq turup, hıyar, pomidor, yeşillik asraylar. Em de biri-birine pek yardım eteler.

“Başta birisiniñ azbarında saçalar, soñra beraber başqa azbarğa keçeler. Beraber iş yapıp, daa muabbet olalar”, — dey Şemsunur hanım.

Lâkin, bunınen beraber, köy sakinleriniñ qazançları olğan esas işlerinen meşğul olğanlarını añlap, cemaat işleriniñ cedvelini olarğa köre tizmege kerek ola.

“Olarnı evden çıqarmağa ağır ola. Telefon açıp, saat 14-ke toplaşuvğa çağırasın, sana “Şemsunur tata, saat 16-da olmaymı? Biz aylıq turup saçamız” deyler”, — tarif ete yerli meclisniñ reisi.

Bütün hususiyetlerni köz ögüne alıp, cemaat işlerinen oğraşqanlar öz işini büyük ikmetnen alıp baralar. Öz işlerinen meşğul olğan insanlar içtimaiy ayatta faal iştirak etalmacaqlarını añlap, meclis er bir soqaqta öz yardımcılarnı tayinledi. Bu insanlar belli bir soqaqta yaşağan vatandaşlarğa yerli meclisniñ planları, işleri, qararları aqqında haber bermek.

Tecrübe paylaşması

Şemsunur hanımnıñ sözlerine köre, Yañı Köyniñ yerli meclisi qomşu köylerniñ temsilcilerinen tecribenen paylaşa. Yerli meclisler ve Qurultay delegatları saylavlarıdan evel yañıköylüler yaqın olğan Bulğanaq ve Bulğanaq Badraq köyleriniñ temsilcilerinen beraber saylavcılarnen körüşüvler keçire ediler, bu esnaslarnıñ siyasiy maiyetini añlata ediler. Bunıñ neticesinde bu köylerniñ sakinleri saylavlarda faal iştirak etken ediler. Yañı Köyde saylavcılarnıñ 80% saylavlarda bulunğan edi.

Yañı Köyniñ köy şurasında 19 deputat iş alıp bara, olradan 4 – qırımtatar, şu cümlede Şemsunur Mambedaliyeva, deputat vazifesine 3-ci kere saylanıla. Bu küçlü, faal qadın, köy sakinleriniñ aytqanlarına köre, cemaat işine em bütün vaqtını bere, em de onı can-yürekten becere. Köy sakinleri onı pek ürmet eteler.

2006 senesinden berli yerli meclisniñ başında turmaqta.